( 1 ) مسألهء 15 - خواندن نماز قضا به جماعت جايز است ، چه امام جماعت ( هم ) نماز قضا بخواند يا نماز اداء بلكه جماعت خواندن آن مستحب است ، و لازم نيست كه نماز امام جماعت و مأموم يكى باشد . ( 2 ) مسألهء 16 - بر ولىّ ميّت كه فرزند ( پسر ) بزرگتر باشد ، واجب است نمازهاى پدرش را كه به خاطر عذرى از قبيل خواب و فراموشى و مانند اينها فوت شده ، قضا نمايد ، و مادر ملحق به پدر نمىشود اگر چه موافق احتياط است ، و بنابر اقوا فرقى نيست كه ترك نماز از روى عمد باشد يا غير عمد ، ولى كسى كه نماز را به عنوان سركشى بر مولى نخوانده باشد ، بعيد نيست كه ملحق نشود ، اگر چه احتياط آن است كه آن هم ملحق شود ، بلكه اين احتياط ترك نشود ( و پسر بزرگتر قضاى آن را بجا آورد ) و قضاى نمازهائى را كه به جهت رعايت نكردن شرائط آن به طور باطل خوانده ، ظاهرا بر پسر بزرگتر واجب است ، و فقط نمازهاى قضاشدهء خود ميّت ( پدر ) بر پسر بزرگتر واجب است نه نمازى كه بواسطهء اجاره و يا از جهت اينكه ولىّ بوده است بر او واجب شده است ، و بر دخترها و بر غير فرزند بزرگتر از ميان پسران و بر بقيه خويشان ، حتى مردها مثل پدر و برادر و عمو و دائى واجب نيست ، اگر چه وجوب قضا بر مردهايشان موافق احتياط است ، و اگر پسر بزرگتر بعد از پدرش بميرد از ميان ساير برادران بر برادرى كه سنّ او از پسر بزرگتر كمتر ( و از ديگران بزرگتر ) است ، واجب نيست ، و لازم نيست كه ولىّ ( پسر بزرگتر ) در وقت فوت پدر بالغ و عاقل باشد ، پس بر بچّه‌اى كه بالغ شود و بر ديوانه‌اى كه به عقل بيايد واجب مىشود كما اينكه لازم نيست كه ولىّ ميّت وارث او باشد ، بنابراين بر پسر بزرگترى كه به سبب كشتن پدر يا كافر بودن يا مانند اينها از ارث بردن ممنوع شده ، قضاى نماز او واجب است و اگر دو پسر بزرگتر ميّت هم سن باشند ، قضاى نماز او بين آنها تقسيم مىشود و اگر مقدار كسرى بماند كه قابل تقسيم نباشد بر هر دو بطور واجب كفائى واجب است ، و لازم نيست كه ولىّ ميّت خودش قضاى نماز پدر را بخواند ، بلكه مىتواند نماز استيجارى برايش بگيرد ، و شخص اجير بايد از طرف ميّت نيّت كند ، نه از طرف ولىّ ميّت و اگر ولىّ ميّت يا غير او نمازهاى ميّت را بخوانند ، بايد در مسائل شرعى و احكام شك و سهويات نماز بلكه در اجزاء و شرايط آن ، تكليف خودشان را بوسيلهء اجتهاد يا تقليد از مجتهد رعايت كنند ، نه تكليف ميّت را ، كما اينكه در اصل واجب بودن قضاى نماز بر پدر ، در موردى كه مقتضاى تقليد يا اجتهاد پسر بزرگتر با مقتضاى تقليد يا اجتهاد پدرش كه مرده است مخالف باشد ، بايد رعايت تكليف خودش را بنمايد . ( 3 ) نماز استيجارى ( 4 ) جايز است اجير گرفتن براى نيابت از مردگان كه نمازهاى قضاى آنها را مانند ساير